Greenmill
  • Polski
  • English
  • Русский

Racjonalne nawadnianie roślin w ogrodzie

Jedną z czynności w ogrodzie wymagających znacznych nakładów pracy i środków jest nawadnianie. Bilans wodny dla terenów Polski jest ujemny i dlatego zapewnienie dostatecznej ilości wody dla rozwoju roślin staje się koniecznością. Optymalne warunki dla rozwoju trawy występują na obszarach gdzie opady wynoszą około 1000mm wody /m2 rocznie. Tymczasem średnia opadów dla Centrum Polski nie przekracza 600 mm wody/m2  rocznie (Kotlina Warszawska- 500mm/rocznie) i pod tym względem część terytorium naszego kraju zaliczana jest do obszarów półpustynnych!
Warto nadmienić, że niedobór wody wpływa w niekorzystny sposób nie tylko na wygląd rośliny (więdniecie, żółknięcie) ale i na spadek jej wartości użytkowej bądź plonowania. W przypadku trawnika polega to utracie walorów dekoracyjnych, dla plantatorów oznacza dotkliwe straty finansowe.
 
Z roku na rok obserwujemy wzrost kosztów wody, zarówno wodociągowej jak i pobieranej z własnych ujęć, na co ma bezpośredni wpływ wzrost cen energii elektrycznej. Dla przykładu koszt 1 metra sześciennego wody pobieranej z wodociągu (jest to ilość zużywana przez pracujący zraszacz wahadłowy w ciągu godziny jego pracy) jest wysoki i wynosi około 7,60zł (dane dla Warszawy 2009, w przypadku instalacji z kanalizacją).
Poniżej przedstawimy sposoby na obniżenie kosztów podlewania oraz zwiększenie jego skuteczności, z korzyścią zarówno dla kieszeni posiadacza ogrodu jak i dla wyglądu i rozwoju roślin.
 
Mówiąc o racjonalnym podlewaniu nie mamy na myśli ograniczenia ilości zużywanej wody, lecz przede wszystkim dostosowanie nawadniania do potrzeb i wymagań roślin, zastosowanie skutecznych technik i terminów nawadniania. Według badań tylko około 65% wody dostarczanej przez nawadnianie zostaje zaabsorbowane przez rośliny, reszta jest tracona na skutek parowania z powierzchni ziemi lub spływu do warstw głębszych.
 
Zanim odkręcimy kran należy sprawdzić czy rzeczywiście rośliny wymagają nawadniania. To pytanie jest aktualne nawet, jeśli zastosowaliśmy automatyczny system nawadniania: właściwe ustawienie systemu oraz połączenie go z detektorem deszczu lub wilgotności jest niezbędne dla optymalnego podlewania.
Klimat Polski charakteryzuje się dużą zmiennością, zarówno jeśli chodzi o opady jak i wahania temperatur i nasłonecznienia. Dlatego trudno jest określić prosty algorytm planu nawadniania opierając się wyłącznie na minutniku.
 
Jakie czynniki determinują nawadnianie?
Do najważniejszych należą:
- Stadium wzrostu rośliny. W okresie intensywnego wzrostu i plonowania rośliny wymagają znacznie większej dawki wody. Dla przykładu trawnik pobiera najwięcej wody późną wiosną lub latem, gdy zapotrzebowanie na wodę sięga do 5 litrów na 1m2.
- Temperatura powietrza i gleby oraz wiatr. Im wyższa tym pobieranie wody przez rośliny jest większe a jednocześnie straty wody na skutek parowania wyższe.
- Rodzaj gleby. Wpływa na jej zdolność sorbcyjną. Gleby lekkie szybciej tracą wodę, która przesiąka do warstw głębszych. Gleby cięższe akumulują większą ilość wody, jest ona też wolniej przemieszczana w głąb. Kolor gleby wpływa na różny stopień odbijania promieni słonecznych a przez to wpływa też na jej temperaturę i parowanie.
- Rodzaj stanowiska. Stanowiska południowe i zachodnie, w tym stoki, odznaczają się zwiększonym parowaniem wody, przez co jest ona szybciej tracona. Z kolei północne i wschodnie stanowiska odznaczają się wolniejszym parowaniem.
- Cieniowanie przez drzewa lub budynki.
 
Kiedy należy nawadniać rośliny?
Przed nawadnianiem warto sprawdzić czy gleba jest wystarczająco sucha, choć nieprzesuszona. Gwarantuje to właściwy dopływ powietrza do korzeni a tym samym prawidłowy wzrost roślin. Większość właścicieli trawnika zużywa nawet o połowę więcej wody niż jest to wymagane oraz nawadnia trawnik zbyt często. Nie wystarczy opierać się na czasomierzu lecz trzeba również obserwować wygląd roślin bądź stan podłoża. W praktyce można do celów testu wykorzystać śrubokręt: jeśli gleba stawia opór przy wbijaniu, oznacza to małą wilgotność podłoża i konieczność podlewania.
Optymalnym terminem nawadniania jest wczesny ranek lub późny wieczór, po godzinie 18:00 w lecie. Podlewanie ranne (do godziny 8:00 rano w lecie) jest rekomendowane ze względu na zmniejszone ryzyko pojawienia się chorób grzybowych, gdyż krople wody pozostają na roślinie stosunkowo krótko.
 
Trawnik wymaga nawadniania zwykle codziennie lub raz na kilka dni.
Drzewa lub krzewy rosnące na stałych miejscach od dłuższego czasu wymagają nawadniania 1-2 razy w tygodniu, częstszego w okresie suszy. Nowe nasadzenia wymagają codziennego podlewania, które powinno być stopniowo ograniczane w miarę wzrostu roślin.
 
 
Jak długo nawadniać trawnik?
Odpowiedź na to pytanie nie jest łatwa gdyż jak wspomniano powyżej zależy od wielu czynników. Podstawowym wyznacznikiem jest temperatura powietrza i rodzaj gleby. Gleby piaszczyste łatwiej przemieszczają wodę, ale i łatwiej ją tracą. Dlatego można nawadniać je rzadziej i większymi dawkami. Gleby gliniaste wymagają mniejszych dawek wody, lecz nieco częstszych. Na glebach cięższych unikamy dłuższego podlewania ze względu na mniejsze przesiąkanie wody, które skutkuje powstawaniem kałuż przy obfitym podlewaniu.
Podlewanie powinno trwać tak długo, dopóki gleba nie będzie wilgotna do głębokości 10-15cm.
Zbyt częste i mało obfite podlewanie prowadzi do zahamowania wzrostu traw, a pobudzenia wzrostu takich chwastów jak mech czy karmik rozesłany. Dlatego jako zasadę należy przyjąć, że trawnik trzeba nawadniać niezbyt często, lecz obficie.
W przypadku trawników świeżo założonych z siewu (w okresie od siewu do osiągnięcia wysokości 5cm), dawki wody powinny być mniejsze, aby nie doszło do wymycia nasion, lecz częstsze.
 
Jakie obszary wokół roślin należy nawadniać?
Rośliny absorbują wodę przede wszystkim poprzez korzenie. W naturze większość roślin wykształca korzenie na głębokość około 60-90cm oraz szerokość 1,5-4,0 razy większą od szerokości korony. Obszar ten nazywamy strefą korzeniową. Jednak nie całość korzenia może pobierać wodę, lecz jedynie strefa gdzie występują korzenie włośnikowe tzw. strefa absorpcyjna.
Trawnik nie ma długich korzeni i dlatego należy nawadniać równomiernie całą jego powierzchnię. Inaczej postępujemy z nawadnianiem roślin o większej koronie i dłuższych korzeniach.
Większość wody pobieranej przez rośliny pochodzi spoza obszaru obrysowanego przez koronę rośliny. Płynie stad wniosek, iż w przypadku nawadniania nie musimy skupiać się na obszarach tuż przy łodydze bądź pniu drzewa, lecz wokół. Idealnym ułożeniem rury kroplującej jest obręcz o średnicy nieco większej od korony drzewa.
Poniżej podajemy przykładowe dane odnośnie strefy korzeniowej i absorbcyjnej dla przykładowych roślin.
 

 
Roślina uprawna
głębokość  korzeni [cm] max głębokość warstwy absorpcji [cm]
burak 70-120 0-70
ogórek 70-120 0-50
cebula 25-35 0-30
fasola 50-70 0-40
truskawki 20-30 0-25
kukurydza 80-150 0-60
lucerna 50-80 0-40
jabłoń /M106 80-130 0-60
jabłoń /M9 70-110 0-50
melon 100-140 0-60
ziemniak 40-60 0-35
grusza /BA29 80-110 0-50
grusza/Quince 100-150 0-60
brzoskwinia/Franco 80-140 0-60
brzoskwinia/GF677 100-170 0-80
pomidor 70-150 0-70
winorośl 100-200 0-80
trawnik 20-30 0-30

 
 
Jak wykazały badania, przy stosowaniu nawadniania kropelkowego polepszenie dystrybucji wody w glebie uzyskamy przykrywając rurę kroplującą warstwą ziemi lub kory.
 
Zaleca się nawadnianie tych samych obszarów wokół rośliny i zwilżenia podobnej głębokości za każdym razem gdy podlewamy, dla utrzymania prawidłowego i zdrowego systemu korzeniowego. W przybliżeniu optymalnym zraszanym obszarem jest obszar około połowy strefy korzeniowej danej rośliny.
 
 
Wskazówki, w jaki sposób ograniczyć podlewanie w ogrodzie:
 
- przy planowaniu nasadzeń można wybierać rośliny odznaczające się małymi potrzebami wodnymi (kserofity),
- rozmieszczaj mniejsze rośliny wokół większych; używaj roślin osłonowych do zakrycia powierzchni gleby,
- stosuj mulczowanie podłoża za pomocą specjalnych mat lub agrowłókniny, aby ograniczyć parowanie,
- zastosuj w ogrodzie obszary buforowe, podlewane przez rury kroplujące między trawnikiem a obszarami nie podlewanymi np. parkingiem, podjazdem itp.
- dokonaj redukcji nawożenia do minimalnego poziomu zapewniającego prawidłowy rozwój roślin. Nadmierne nawożenie powoduje zwiększenie zapotrzebowania na wodę ze strony roślin.
- wyeliminuj podlewanie bardzo dużymi dawkami wody i zbyt częste,
- skoreluj nawadnianie z naturalnymi opadami, aby dawka wody nie była zbyt wysoka,
- ogranicz nawadnianie podczas silnych wiatrów lub stosuj dysze o niższym kącie wyrzutu wody,
- ogranicz dawki wody przy podlewaniu skarp,
- nawadniaj rośliny w ten sposób, aby woda docierała głęboko- do strefy włośnikowej korzeni,
- zastosuj podział terenu nawadniania na odrębne sekcje, uwzględniając: stanowisko np. słoneczne-zacienione bądź wystawione na działanie wiatru lub zaciszne., rodzaj gleby np. piaszczysta-gliniasta i rodzaj roślinności np. trawniki, krzewy, rabaty, rośłiny o odrębnych wymaganiach wodnych bądź głębokości korzenienia. Pozwoli to na zróżnicowanie czasu nawadniania dla odrębnych sekcji a tym samym lepsze dopasowanie ilości wody do jej zapotrzebowania.
- wydłuż okresy między nawadnianiem oraz zwiększ wysokość trawnika przez podniesienie noża kosiarki, aby wymusić głębszy rozwój systemu korzeniowego,
- utrzymuj w stanie naostrzonym noże kosiarki. Ostre noże zapewniają precyzyjne cięcie, ograniczające utratę wody przez źdźbła.
- utrzymuj pod kontrolą rozwój chwastów, które zużywają cenną wodę,
- planując system nawadniający nie podlewaj międzyrzędzi i miejsc w ogrodzie, w których nie rosną rośliny,
- zapobiegaj powstawaniu nieprzepuszczalnej pilśni na powierzchni gleby. Zabieg aeracji lub wertykulacji połączony z piaskowaniem rozluźnia strukturę gleby, przez co woda szybciej dociera do korzeni roślin a jej starty z powodu ewaporacji są mniejsze.
- zastanów się nad dalszym istnieniem nasadzeń, które źle rosną i nie przynoszą zamierzonego efektu. Nie marnuj wody na nawadnianie zbędnych roślin.
- zastosuj środki polepszające sorbcję wodną np. hydrożele bądź popraw strukturę gleby poprzez dodanie części organicznych np. torfu,
- dostosuj wielkość dysz w zraszaczach w ten sposób, aby otrzymać podobne dawki wody na jednostkę powierzchni. Stosowanie mniejszych dysz wymusza wydłużenie czasu nawadniania a przez to poprawia absorpcję wody przez rośliny.
- kontroluj czy dysze zraszaczy są drożne i gwarantują optymalny przepływ wody,
- prawidłowo zaplanuj pokrycie zraszanej powierzchni zraszaczami, aby opad wody był jak najbardziej wyrównany. Wymaga to ustawienia zraszaczy tak, aby końce zraszanych powierzchni wzajemnie się na siebie nakładały.
- zapewnij i utrzymuj odpowiednie ciśnienie dla danego typu zraszaczy. Podłączenie zbyt wielu zraszaczy bądź zbyt niskie ciśnienie w instalacji zakłóca pracę zraszacza i istotnie zmniejsza jego zasięg. Zbyt wysokie ciśnienie sprzyja powstawaniu drobnych kropli, które są łatwo znoszone przez wiatr: zasięg jest wtedy mniejszy a woda trafia w nieprawidłowe rejony.
- dostosuj czas nawadniania do typu zraszaczy. Trawnik, którego nawadnianie opiera się na zraszczach statycznych wymaga około 3-4 krotnie krótszego nawadniania niż opartego na zraszaczach turbinowych i pulsacyjnych.
 
Wiedza kiedy i jak nawadniać rośliny posadzone w ogrodzie jest jednym z najważniejszych aspektów ogrodnictwa i pielęgnacji terenów zielonych. Mamy nadzieję iż przedstawione powyżej wskazówki przyczynią się do racjonalizacji podlewania w przydomowym ogrodzie.

Greenmill